Kautilya’s Views on Women: Ancient Indian Philosophy Meets Modern Reality

విద్య — స్త్రీకి అత్యున్నత ఆయుధం

చాణక్యుడు స్త్రీకి నిర్దేశించిన మొట్టమొదటి మరియు అత్యంత శక్తివంతమైన సాధనం విద్య. అందం కాదు, అనుగ్రహం కాదు, సేవాభావం కాదు. నిజమైన, లోతైన జ్ఞానమే స్త్రీకి ఉండవలసిన అసలైన శక్తి అని ఆయన స్పష్టంగా నొక్కి చెప్పాడు. సంపదను దోచుకోవచ్చు; పదవిని హరించవచ్చు; కానీ జ్ఞానాన్ని ఎవరూ తీసివేయలేరు అనే ఈ దృక్పథం, స్త్రీ విద్య ప్రోత్సహించబడని యుగంలో అత్యంత విప్లవాత్మకమైనది.ఆ జ్ఞానదాహానికి సంస్కారాన్ని కూడా జతచేశాడు చాణక్యుడు.

అర్థశాస్త్రంలో ఆయన రాసిన శ్లోకం ఇక్కడ మనకు దారి చూపుతుంది:

 रूपयौवनसम्पन्ना विशालकुलसम्भवाः ।

विद्याहीना न शोभन्ते निर्गन्धाः किंशुका यथा ॥

తెలుగు అర్థం: అందంగా, యవ్వనంగా ఉన్నప్పటికీ, గొప్ప కులంలో పుట్టినప్పటికీ — విద్య లేని వ్యక్తి, సువాసన లేని కింశుక పువ్వు వలె శోభించడు. అంటే: అందం, వంశం, సంపద అన్నీ ఉన్నా విద్య లేకుంటే నిజమైన వ్యక్తిత్వం లేనట్టే.

మూలం: చాణక్య నీతి — తృతీయోఽధ్యాయః (అధ్యాయం 3), శ్లోకం 8

ఈ శ్లోకంలో చాణక్యుడు విద్యను కేవలం పాఠ్యపుస్తక జ్ఞానంగా చూడలేదు. అది జీవితంలో ప్రతి దశలోనూ మనల్ని నిలబెట్టే తల్లివంటి శక్తి అని చెప్పాడు. స్త్రీ ఏ పరిస్థితిలో ఉన్నా, ఏ దేశంలో ఉన్నా, ఆమె వద్ద విద్య ఉంటే ఆమె ఒంటరిగా నిలబడగలదు.

ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం — అన్ని స్వేచ్ఛలకు మూలం

విద్యకు సమాంతరంగా, చాణక్యుడు అర్థ స్వావలంబనను స్త్రీ జీవితంలో అత్యవసరమైన పునాదిగా గుర్తించాడు. ఆర్థికంగా పరాధీనంగా ఉన్న స్త్రీ తన జీవితంలోని ఏ నిర్ణయంలోనూ నిజంగా స్వతంత్రంగా ఉండలేదు అని ఆయన ఒట్టి నైతిక ఉపదేశంగా కాక, ఒక నిర్మాణాత్మక వాస్తవంగా చెప్పాడు. తన సంపాదన తనకే చెందిన స్త్రీ మాత్రమే తన భవిష్యత్తును తానే నిర్మించుకోగలదు.

ఇంతటితో ఆగలేదు ఆయన. సత్సంగ — అంటే నమ్మకమైన, విజ్ఞులైన వ్యక్తుల వృత్తాన్ని నిర్మించుకోవడం — కూడా స్త్రీకి అవసరమైన రక్షణ అని చాణక్యుడు స్పష్టంగా చెప్పాడు. ఒకే ఒక వ్యక్తిపై, ఒకే ఒక ఆధారంపై జీవితాన్ని ఆనించడం ప్రమాదకరమని హెచ్చరించాడు. ఈ మాటలు నేటి “మెంటార్‌షిప్” మరియు “నెట్‌వర్కింగ్” సలహాలకు సరిగ్గా రెండువేల సంవత్సరాల ముందు ఇచ్చిన జవాబు.

 को हि भारः समर्थानां किं दूरं व्यवसायिनाम् ।

को विदेशः सुविद्यानां कः परः प्रियवादिनाम् ॥

తెలుగు అర్థం: సమర్థులకు ఏది భారమైనది? పరిశ్రమించేవారికి ఏది దూరమైనది? చదువుకున్న వారికి ఏ దేశమూ పరాయిది కాదు. మృదువుగా మాట్లాడేవారికి ఎవరూ అపరిచితులు కారు. — అంటే విద్య స్త్రీకి సరిహద్దులు లేని స్వేచ్ఛను ఇస్తుంది.

మూలం: చాణక్య నీతి — తృతీయోఽధ్యాయః (అధ్యాయం 3), శ్లోకం 13

ఈ శ్లోకం స్త్రీకి ఒక అద్భుతమైన సందేశాన్ని ఇస్తుంది. పదవి, బిరుదు, కుటుంబ వారసత్వం — ఇవి పరిమితమైనవి. కానీ విద్య? అది సరిహద్దులు లేని పాస్‌పోర్ట్. ఒక చదువుకున్న స్త్రీ ఏ గడపలోనైనా నిలబడగలదు; ఏ సభలోనైనా గౌరవాన్ని పొందగలదు.

 చాణక్యుని సూత్రాలు — ఆధునిక వాస్తవంతో పోలిక

చాణక్యుని బోధనలను నేటి జీవితానికి అన్వయిస్తే, ఒక బాధాకరమైన వైరుధ్యం కనిపిస్తుంది. ఆయన చెప్పింది ఒక వైపు; ప్రపంచం అనుమతిస్తున్నది మరొక వైపు: